Paragraaf B weerstandsvermogen en risicobeheersing

Waalre is een zelfbewuste, zelfstandige gemeente. Op dit moment staan we echter onder grote financiële druk. Dat beïnvloedt onze financiële positie. In deze paragraaf wordt inzicht verschaft in de financiële positie van Waalre door in te gaan op twee onderdelen:

• Risicomanagement en Weerstandsvermogen;
• Financiële kengetallen.

Het onderdeel risicomanagement en weerstandsvermogen gaat in op ontwikkelingen binnen en buiten de organisatie die van invloed kunnen zijn op de financiële huishouding, maar nog niet financieel zijn vertaald. Hiervoor wordt ingegaan op de financiële omvang van de aanwezige risico’s, de mogelijkheden om deze financieel af te dekken (beschikbare weerstandscapaciteit) en de relatie daartussen: het weerstandsvermogen (uitgedrukt in een ratio).

In het onderdeel financiële kengetallen wordt ingegaan op de financiële positie van de gemeente Waalre op basis van de uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplichte kengetallen.

Het weerstandsvermogen van Waalre is het vermogen waarover Waalre beschikt om niet-structurele financiële risico’s op te vangen, zonder dat de uitvoering van de gemeentelijke taken en/of beleid in gevaar komt. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een ratio (beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit). Voor de objectivering van de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit bestaan geen wettelijke normen. Om de ratio te duiden maken we gebruik van de onderstaande waarderingstabel van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) en de Universiteit van Twente:

Allereerst wordt de conclusie over Waalres weerstandsvermogen weergegeven. Vervolgens wordt toegelicht hoe deze tot stand is gekomen door in te gaan op het benodigde weerstandsvermogen, de inventarisatie en de beoordeling van de risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit.

De ratio voor het weerstandsvermogen (beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit in 2025 is voor Waalre 6,63 (€ 14.865.100 / €2.242.800).

In 2024 was het beschikbare weerstandsvermogen van Waalre 4,71.  In 2025 is deze gestegen naar 6,63. De verhoging wordt met name veroorzaakt door het herzien van de geïnventariseerde risico’s waardoor het risicoprofiel daalt tot € 2.242.800 voor 2025. De ratio voor 2025 geeft aan dat de gemeente voor wat betreft het weerstandsvermogen financieel gezond is.

De stille reserves (ad. € 4.952.000) en de fictieve belastingcapaciteit (ad. € 1.500.000) lijken in Waalre niet direct invorderbaar. Als deze buiten beschouwing worden gelaten is het aanwezige weerstandsvermogen nog steeds uitstekend met een ratio van 3,75.

Dit betekent dat ons weerstandsvermogen financieel gezond is te noemen. Met ons weerstandsvermogen kunnen we (met een zekerheid van 90%) alle geïnventariseerde risico’s opvangen.

In de nota reserves en voorzieningen 2023 die op 24 oktober 2023 is vastgesteld in uw raad, is de ondergrens van het bufferdeel van de algemene reserve bepaald op  € 5.000.000 (“ijzeren voorraad”). De Gemeente Waalre voldoet hieraan doordat het jaarrekeningresultaat 2024 is gestort in deze reserve.

De benodigde weerstandcapaciteit wordt berekend door de optelling van de verwachte financiële omvang van mogelijke risico’s die nog niet op een andere wijze zijn afgedekt door bijvoorbeeld het afsluiten van een verzekering of het opnemen van een voorziening in de begroting. Bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit gaan we ervan uit dat niet alle risico’s, maar hooguit 90% van alle risico’s, zich tegelijk in één jaar zullen voordoen. Oftewel, 90% van de totale financiële omvang van alle geïdentificeerde risico’s (die niet zijn afgedekt) in dat jaar, dient afgedekt te kunnen worden met onze weerstandscapaciteit. 

Voor het inzicht in de benodigde weerstandscapaciteit zijn de risico’s van de gemeente Waalre geïnventariseerd, de financiële omvang van deze risico’s bepaald, evenals de mate waarin deze risico’s al zijn afgedekt door voorzieningen, afgesloten verzekeringen of dekking vanuit de begroting. 

Voor de berekening van de financiële omvang van de risico’s hebben wij de kans dat een bepaalde gebeurtenis zich zal voordoen, vermenigvuldigd met de maximale financiële impact (die niet is afgedekt) wanneer de gebeurtenis zich daadwerkelijk voordoet. 

Ten slotte hebben wij de risico’s beoordeeld door ze, een kleur te geven op basis van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet en de hoogte van het financiële gevolg van het optreden van de gebeurtenis. Zie Figuur 1. kleurenschema risicobeoordeling. Deze methodiek maakt het mogelijk de risico’s onderling te rangschikken naar grootte van het risico. 

De beschikbare weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de gemeente om financiële tegenvallers als gevolg van risico’s op te vangen, waarvoor geen andere dekking aanwezig is en zonder het bestaande beleid aan te hoeven passen. We berekenen de beschikbare weerstandscapaciteit als de som van alle elementen uit de gemeentelijke financiën die we daadwerkelijk kunnen inzetten om niet-begrote kosten te dekken. Onderstaande tabel geeft inzicht in de opbouw van Waalres beschikbare weerstandscapaciteit.

Zoals reeds vermeld onder de conclusie, komt de ratio voor het weerstandsvermogen van de gemeente Waalre voor 2025  uit op:

Op basis van de door ons uitgevoerde risico-inventarisatie, de weerstandsratio van 6,77 en het beeld van onze meerjarenbegroting is het college van burgemeester en wethouders van gemeente Waalre van mening dat de normale bedrijfsvoering financieel kan worden voortgezet. 

De financiële kengetallen geven inzicht in de financiële positie en de baten en lasten van de gemeente Waalre. Deze kengetallen moeten in samenhang en in onderlinge verhouding beoordeeld worden.

Door de kengetallen is het makkelijker om Waalre te vergelijken met andere gemeenten. Het biedt ook de mogelijkheid om normen te stellen, net als bij de beoordeling van het weerstandsvermogen gebeurt. De verwachting is dat in de komende jaren normen ontwikkeld worden en er wellicht ook een landelijke normering komt. Vooralsnog hebben de kengetallen voornamelijk een signaleringswaarde.
Het oordeel baseren we op de huidige geadviseerde normen van de VNG conform de volgende tabel.

In onderstaande tabel worden de kengetallen voor Waalre gepresenteerd. Het oordeel wordt op basis van bovenstaande tabel weergegeven.

1a en 1b. Netto schuldquote (ook gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen)
De netto-schuldquote vergelijkt de leningen van de gemeente (met aftrek van de geldelijke bezittingen) gecorrigeerd met de leningen die de gemeente heeft uitstaan (deze middelen vloeien immers op termijn terug) met de totale baten van de rekening. Hiermee geeft deze indicator inzicht in de mate waarin de begroting 'vastligt' door rente en aflossing. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote.

Er werd verwacht dat we in 2025 een hogere geldlening aan zouden moeten trekken, deze hebben we kunnen dempen doordat grote uitgaven later in het jaar hebben plaatsgevonden.  In de basis is de schuldquote voor Waalre gezond. 

2. Solvabiliteitsratio
De solvabiliteit geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen (balanstotaal) zijn gefinancierd uit eigen middelen (eigen vermogen) en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. 
De solvabiliteitsratio van Waalre is op dit moment matig te noemen. Dit wordt enerzijds veroorzaakt doordat de voorziening riolering veel middelen bevat (voorzieningen behoren tot het vreemd vermogen). Toch is de ratio verbetert ten opzichte van de begroting.  Het eigen vermogen is namelijk toegenomen door het gerealiseerde resultaat.  In de nota reserves en voorzieningen zijn afspraken gemaakt om de solvabiliteit te monitoren en een ijzeren voorraad aan te houden in de algemene reserve.

3. Kengetal grondexploitatie
Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de bouwgronden zich verhoudt tot de geraamde baten. De paragraaf grondbeleid biedt hierin meer inzicht. Hoe hoger het kengetal, hoe hoger het risico voor de exploitatie indien het terugverdienen onverhoopt niet geheel lukt. Tweemaal per jaar wordt beoordeeld in hoeverre de boekwaarde van de bouwgronden kan worden terugverdiend. De accountant toetst dit jaarlijks. Door het lage kengetal is het risico van het niet terugverdienen van kosten voor de grondexploitatie zeer beperkt in Waalre. 

4. Structurele exploitatieruimte
Het financiële kengetal "structurele exploitatieruimte" geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde jaarrekening is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Een percentage van 0% betekent dat de structurele baten exact toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. 
De structurele exploitatieruimte van Waalre is ruim voldoende en dus toereikend om de structurele lasten te dekken.

5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden
Het kengetal belastingcapaciteit geeft weer hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde van alle gemeenten. De ruimte die een gemeente heeft om belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten voor de inwoner. Een belastingcapaciteit van 100% betekent dat de woonlasten op het landelijk gemiddelde liggen. Onder de woonlasten worden verstaan de absolute bedragen voor onroerendezaakbelasting (OZB) en de riool- en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De woonlasten voor de inwoners van Waalre zijn hoger dan de landelijk gemiddelde woonlasten, hierdoor is de belastingcapaciteit van de gemeente Waalre matig.

Helaas is een vergelijking van deze woonlasten (en voornamelijk de OZB) niet zo eenvoudig als het lijkt omdat we ook te maken hebben met gemiddelde WOZ-waarde. De gemiddelde WOZ-waarde voor de gemeente Waalre (€ 612.000, bron: Coelo) ligt namelijk hoger ligt dan het landelijk gemiddelde (€ 506.000, bron: Coelo). De gemeente Waalre zal voor dit kengetal nooit een voldoende score kunnen behalen omdat de gemiddelde WOZ-waarde hoger ligt dan het landelijk gemiddelde.

De kengetallen laten op totaalniveau een verbeterde trend zien, maar met een wankele financiële basis. Vier van de zes kengetallen laten een voldoende oordeel zien en twee kengetallen hebben een matig oordeel.

De kengetallen netto schuldquote zijn ruim voldoende. De solvabiliteitsratio is de afgelopen jaren gaan dalen door investeringen en aantrekken van geldleningen. Dit kengetal is inmiddels enigszins gestabiliseerd door het gerealiseerde  resultaat maar ook het strenger toezicht op onttrekkingen uit de algemene reserves. Het
kengetal grondexploitatie is ruim voldoende, dit wil zeggen dat we zeer beperkt risico lopen in het niet terugverdienen van de kosten voor de grondexploitatie. Ook de structurele exploitatieruimte is ruim voldoende wat aangeeft dat de gemeente in 2025 meer structurele baten heeft dan structurele lasten. De belastingcapaciteit laat een matig oordeel zien omdat de woonlasten voor de inwoners van Waalre hoger zijn ten opzichte van het landelijk gemiddelde van alle gemeenten.

De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van de gemeente.